Улаан хядлага ба Еврейчүүд

Еврейчүүд гээд сонин хүмүүс байх юм даа. Өөрсдөө бараг нутаг оронгүй шахам хэдэн зуун сая арабуудтай нэг жаахан газар булаацалдаад бараг ялаад байгаад байдаг. Нутаг нэгтэн еврейчүүд нь дэлхийн хаа бол хаана, бараг улс бүрийн төрийн толгойд гарахаа шахаад байдаг. Америкийг еврейчүүд атгаж байдаг гэвэл бараг маргах хүн гарахгүй биз. Орост ч ялгаагүй, хөрөнгөтний шинэ хувьсгалын тэргүүн магнайд еврейчүүд явж, анхны шинэ баячууд Березовский, Гусинский, Ходорковский, араас нь залгаад Абрамович, Вексельберг гээд л цуварч байна.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны жилүүдэд олон еврей хомроголон хядлаганд өртсөн нь яах аргагүй үнэн. Тэгтэл дандаа алуулаад байсан юм уу гэвэл бас чиг эсрэг талд нь алаад явж байсан үе ч байна. Октябрийн хувьсгалд еврейчүүд бас л голлох үүрэг рольтой оролцсон байдаг. Улаан армийн анхны анги нэгтгэл, Хувьсгалт цэргийн зөвлөлийг алдарт Тройцкий толгойлж байсан байх юм. Зөвлөлүүдийн орны эхэн үеийн төр засгийн удирдлагад еврейчүүд голлон, гол хөдөлгөгч хүч нь болж байлаа. Зарим статистик мэдээгээр бол, 1917 – 1921 оны хооронд, Зөвлөлтийн ардын комиссаруудын 77,2%, Цэргийн комиссарын газрын 76,7%, Гадаад хэргийн ардын комиссарын газрын 81,2 %, Сангийн ардын комиссарын газрын 80%, Хууль зүйн ардын комиссарын газрын 95%, Нийгмийн хангамжийн ардын комиссарын газар бүхэлдээ 100%, Хөдөлмөрийн ардын комиссарын газрын 87,5%, мужуудын ардын комиссаруудын  91%, сэтгүүлчид бүгдээрээ 100% еврейчүүд байжээ. Үүнээс гадна, Большевикуудын төв хорооны гишүүн 12 хүний 9, Меньшевикуудын төв хорооны гишүүн 11 хүн 11-үүлээ, Баруун эсерүүдийн төв хорооны 15 гишүүний 13, Зүүн эсерүүдийн төв хорооны 12 гишүүний 10, Анархистуудын төв хорооны 5 гишүүний 4 нь еврей хүн байжээ.

Шинээр бий болсон Зөвлөлт засаг өөрийн эрх мэдэл, засаглалаа тогтоохын тулд өмнөх үеэ ул мөргүй арчин цэвэрлэх, үүний тулд нэн тэргүүнд өмнөх нийгмийн байгууллын үед илүү их нэр нөлөөтэй байсан хөрөнгөлөг хэсэг хийгээд нийгмийн аливаа үзэгдэлд өөрийн гэсэн тогтсон үзэл бодолтойгоор ханддаг сэхээтний хэсгийг ямар ч шүүхгүйгээр шууд хэлмэгдүүлэн хяргаж, нухчин дарсан улаан хядлага харгислалыг явуулахад ч еврейчүүд мөн л ханцуй шамлан гардан оролцжээ. Тухайлбал, Дотоод хэргийн ардын комиссарын газар гэхэд үндсэндээ еврей нарын бүрэн хяналтанд байсан бөгөөд ардын комиссар Зиновьев буюу Апфельбаум, үзэл суртлын хэлтсийн дарга Гольденрудин, дотоод хэргийн ардын комиссарын туслах Урицкий, Петроградын коммуны эдийн засгийн комиссын дарга Эндер, улс төрийн комиссын дарга Рудник, дүрвэгчдийн асуудал эрхэлсэн комиссар Фенигштейн, туслахууд нь болох Крохмаль, Абрам, Загорский, Петроградын хэвлэлийн комиссар Володарский, Петроградын иргэдийн дарга Шнейдер, Москвагийн иргэдийн дарга Минор, Москвагийн хэвлэлийн комиссар Красиков, Петроградын цагдаагийн комиссар Файерман, хэвлэлийн товчооны дарга Мартинсон, Москвагийн аюулгүй байдал эрхэлсэн комиссар Розенталь гэсэн еврей хүмүүс байжээ. Петроградын онцгой комиссын бүх гишүүд Шейнкман, Гиллер, Козловский, Модель, Розмирович, Дисперов, Иосилевич, Красиков, Бухъянович, Мернис, Пайкерс, Анвельт гээд бүгд еврей хүмүүс байжээ. Петроградын хотын зөвлөлийн гишүүдээс Зорге, Радомысльский нар, Москвагийн онцгой комиссын дарга Зержинский мөн еврей хүн байжээ.

Ийнхүү улаан хядлагыг сэдэж, гардан гүйцэлдүүлэгчид нь үндсэндээ еврей нар байжээ.

Номхон цэрэг

Ялалтын баяр дөхөөд дэлхийн хоёрдугаар дайнд оролцогсдын тухай мэдээ, баримтууд ихээр нийтлэгддэг болж. Ер нь аугаа их эх орны дайнд оросуудаас гадна, бага ястнууд маш сайн оролцож, их гавьяа байгуулсан гэгддэг ярьдаг шүү дээ. Тувагаас гэхэд Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар цолоор 2 хүн шагнагдаж байсан юм билээ. Бас Халимагуудаас зарим нь урвасан гэгдэх боловч, олон хүн үнэхээрийн сайн байлдаж, нийт 21 хүн ЗХУ-ын баатар цол хүртсэн нь тухайн үедээ РСФСР-ын дараа хоёрдугаарт орох үзүүлэлт байсан гэж сонссон юм байна.

Саявтархан Хамниган буриад мэргэн буудагчийн тухай сонирхолтой материал уншсанаа сийрүүлэн бичье. Денис Могилевич Номоконов хэмээх эр 367 фашистыг устгаж баатар цол хүртсэн байдаг юм байна. Уг нь бол өөрийг нь Дэнсээ, аавыг нь Магал, өвөг эцгийг нь Номхон гэдэг байжээ. Бичиг баримтыг нь бичиж бүрдүүлсэн оросын ачаар Денис Могилевич Номоконов гэдэг албан ёсны нэртэй болсон аж.

Дайн эхлэхэд, Денис Могилевич эх орноо хамгаалахаар сайн дураараа цэргийн албанд морджээ. Энэ үед мань эр нас аль хэдийнээ дөч гарчихсан, бие бялдрын хувьд намхан, жижиг, туранхай хүн байжээ. Цэрэг татлагын комисс хөгшин цэрэг гэж барааклаад, шууд арын албанд, гал зууханд хуваарилжээ. Ингээд нэг жил орчим туслах тогоочийн ажлыг хийжээ. Би фронтод явмаар байна гэж өргөдөл гаргаад байхаар нь, гал зуухнаас нь болиулаад эмнэлгийн батальонд фронтын шугамаас шархтан зөөдөг сувилагч цэргээр томилжээ. Ингэснээр фронтод явмаар байна гэхээр амыг нь таглаж, чи фронтод л байна ш дээ. Өөр хаашаа явах гээд байгаа юм гэдэг болж. Ингээд ёстой хувь заяатайгаа эвлэрээд шархадсан цэрэг зөөгөөд л гүйж байж. Анх цэрэгт татагдсанаасаа хойш 2 жил гаруйг ингэж л өнгөрүүлжээ.

Тэгтэл ийм нэг явдал тохиолджээ. Нэг удаа фронтын шугамаас шархадсан, нэлээн том биетэй цэргийг үүрээд, өөрийнхөө талын окоп руу явж байсан чинь, дайсны талаас урд нь, хойно нь, хажууд нь буудаж, тохуурхаж, айгаад хэвтэхээр нь больчихоод, үүрээд урагш явмаар аядахаар нь дахиж буудаад л, нэг ёсондоо ядарсан хөгшин цэргээр зугаагаа гаргаж байна гэнэ. Тэгтэл мань хөгшин цэрэг яг окоп руугаа орохын өмнөхөн хажуудаа хэвтээ үхсэн цэргийн бууг шүүрч аваад, бараг онилолгүй шахам ганцхан буудаад унагачихаж.

Үүнийг нь командын байрнаас фронт командлагч том дарга нар нь дурангаар харж байж. Энэ нөхөр чинь үнэхээр ийм мэргэн бууддаг юм уу, эсвэл сохор аз таарав уу гэлцээд, сая буудсан цэргийг штаб дээр гээд дотор холбоогоороо дууджээ.

Ангийн жижүүр нь штаб дээр дуудаж байна гээд дагуулаад очихоор айна биз дээ, болохгүй л хэрэг хийгээд болдоггүй хүнийг нь буудчихаж гэж бодоод өөрийгөө өмөөрч тэр чинь өөрөө эхэлж буудаад байхаар нь би аргагүйн эрхэнд буудсан ш дээ гэсэн тайлбар тавьсан чинь, дайсны цэргийг алсныг нь биш, буудах арга барил, чадварыг нь сонирхоод байсан юм байжээ.

Тэгээд шархтан зөөдөг, нэг муу хөгшин цэрэг буудсан гэхэд нэг л итгэж өгөхгүй, армийн онц буудагчийн нормативаар шалгаж, баргийн хүний чаддаггүй хэцүү хэцүү байнуудыг буудуулахад бүгдийг нь үнэн сурамгай, үнэн мэргэн оножээ.

Бид нэг ийм мэргэн буудагч бэлдэх гэж наян юм болж байхад, ясны мэргэн буудагч, энд талх зөөгөөд л гүйж байх гэж гэлцээд, шууд тэр цаг мөчөөс эхлээд л мэргэн буучдын тусгай салаанд шилжүүлжээ.

Үнэндээ армийн мэргэн буудагчийг сар жилээр бэлдээд бэлдээд бас заримдаа хүссэн амжилтандаа хүрдэггүй байтал, дөнгөж нэг нэрээ тавих төдий бичиг үсгийн боловсролтой, хөдөө бөглүү нутгийн хөгшин цэрэг тэднээс хавьгүй илүү дадал, туршлагыг эзэмшсэн байсан нь үнэхээр гайхшруулжээ. Тэгээд үлдсэн 2 жил орчим хугацаандаа тусгай даалгавраар голдуу офицер, 367 фашистыг устгасан ажээ.

Үүнээс хамгийн том нь Берлинээс шалгалтаар ирсэн генералыг устгасан явдал гэнэ. Берлинээс том генерал шалгалтаар ирж байгааг мэдмэгцээ, Зөвлөлтийн командлал фронт дээр ирсэн хүн ямар ч байсан наашаа нэг харна даа, энэ дурантай хэсэг хамгийн их магадлалтай газар, тэгэхэд нь чадхийлгэчихвэл гэлцээд, юу ч болтугай найдвартай мэргэн буудагч Номоконовтоо тушаал өгөөд үзэхээр болж. Номоконов ч тушаалыг аваад, өглөө үүрээр харанхуй байхад явжээ. Хоёр талын командын байрны дунд хэсгийг нь минажүүлчихсэн, ер нь задгай цагаандуу газар гэнэ. За, тэгээд нар мандаад, өглөө болж, үд болж, үдээс хойш 3-4 цагийн нөгөө генерал чинь ёстой л хүссэнээр нь болж, дайсныхаа тал руу харахаар дурангаараа шагайхад нь ганцхан буун дуу гараад, генерал тас савж унажээ. Ичсэн хүн хүн ална гэдэг шиг л Германы талаас бүрий болтол ёстой хайр найргүй зогсолтгүй шүршиж гэнэ.   

За даа, ингэж их буудаж байхад, хөгшин цэргээс юу ч үлдээгүй, шүүрэн шанага болсон байх даа гэсэншүү юм бодож байтал, харанхуй болсон хойно цэрэг Номоконов жаахан шалбархай ч үгүй, зүв зүгээр хүрээд иржээ. Яасан гэхээр дунд талын минатай талбайн ойролцоо хоёр талын ухсан окопны тэхий дунд шахам нөгөө задгай цагаан газарт чинь өнгөлөн далдлаад нуугдчихсан байсныг өдөржин дурандсан манай тал ч хараагүй, цаанаас нь дурандсан германы тал ч хараагүй, хаа хамаагүй баахан буудсан юм байж.

Ингэж л анчин, малчин, нүүдэлчин удмын нэгэн буриад эр аугаа их эх орны дайны баатар болсон түүхтэй юмсанжээ.